Większość instytucji polonijnych stawia sobie za cel promocję historii i kultury polskiej. W dobie dynamicznego rozwoju technologii cyfryzacji jednym z wielu możliwych sposobów realizacji tego celu jest digitalizacja zbiorów i tworzenie szeroko dostępnych bibliotek cyfrowych. Digitalizacja umożliwia zachowanie i udostępnienie unikalnych dokumentów oraz obiektów historycznych szerokiemu gronu odbiorców na całym świecie, co znacząco przyczynia się do popularyzacji dziedzictwa kulturowego.

W tym kontekście powstanie biblioteki cyfrowej Francja-Polska, stworzonej przez francuską Bibliotekę Narodową (Bibliothèque nationale de France) we współpracy z polskimi i francuskimi instytucjami kulturalnymi, stanowi wyjątkowy przykład promocji obopólnych związków, a tym samym polskiej historii i kultury na arenie międzynarodowej. Projekt ten podkreśla, jak ważne są współpraca międzynarodowa i partnerstwo w dziedzinie kultury dla popularyzacji historii Polski.

Relacje Polski i Francji, sięgające XVI wieku, obejmują liczne aspekty - od politycznych i kulturalnych po naukowe i literackie. Zbiory bibliotek i muzeów zarówno we Francji, jak i w Polsce odzwierciedlają tę bogatą historię. Świadomość tych powiązań, szczególnie wśród francuskiego społeczeństwa, pozostaje jednak ograniczona. Stworzenie tematycznej biblioteki cyfrowej Francja-Polska pozwala uwidocznić te złożone relacje i uczynić je dostępnymi dla szerokiego grona odbiorców i tym samym przyczynia się do promocji historii i kultury Polski. Projekt ten jest częścią programu „Wspólne Dziedzictwo" (Patrimoines partagés), zainaugurowanego w 2016 roku, obejmującego obecnie siedem bibliotek cyfrowych, których zbiory dotyczą związków Francji z różnymi regionami świata: Bliskim Wschodem, Amerykami, Azją Południową, Chinami, Brazylią, Wietnamem i Polską. Do kolekcji należy również wystawa wirtualna Francja-Japonia.

Biblioteka cyfrowa Francja-Polska, uruchomiona w 2018 roku, jest jednym z pionierskich projektów w ramach tego programu. Powstała ona z inicjatywy Bibliothèque nationale de France we współpracy z Biblioteką Narodową w Warszawie oraz innymi instytucjami z obu krajów. Partnerami projektu są m.in. La Contemporaine w Nanterre, Muzeum Historii Imigracji w Paryżu, Narodowy Instytut Audiowizualny w Paryżu, Instytut Literacki Kultura w Maisons-Laffitte, konsorcjum bibliotek miasta Nancy, Biblioteka Uniwersytecka w Lille i Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie. Wkrótce dołączy do nich Biblioteka Polska w Paryżu, której dokumenty i obiekty są digitalizowane na stronie internetowej www.pauart.pl - w katalogu online zbiorów artystycznych i naukowych Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie.

Współpraca z każdą instytucją partnerską jest sformalizowana i regulowana umowami określającymi zadania każdej ze stron.

Struktura i zawartość

Biblioteka przedstawia relacje polsko-francuskie od XVI do pierwszej połowy XX wieku na podstawie ponad 4 tysięcy różnorodnych dokumentów i obiektów wybranych z bibliotek cyfrowych tworzonych przez instytucje współpracujące. Główną bazę stanowią Gallica oraz Polona, biblioteki cyfrowe książnic narodowych Francji i Polski.

Zbiory te zostały ujęte w cztery główne bloki tematyczne: „Królowie i władcy", „Wielkie rozdziały", „Nauka i sztuka" oraz „Literatura", te z kolei podzielono na części poświęcone poszczególnym zagadnieniom. Każda z nich poprzedzona jest artykułem w językach francuskim i polskim, przedstawiającym kontekst historyczno-kulturowy.

Zbiory dotyczące związków dynastycznych pozwalają zgłębić wiedzę na temat elekcji na tron polski Henryka Walezego, panowania dwóch Francuzek na tronie Polski, Ludwiki Marii Gonzagi i Marii Kazimiery de la Grange d'Arquien, czyli Marysieńki, oraz Marii Leszczyńskiej jako królowej Francji i jej ojca Stanisława Leszczyńskiego, który otrzymał we władanie księstwa Lotaryngii i Baru.

Blok tematyczny „Wielkie rozdziały" rozpoczyna się od przedstawienia dzieł poświęconych historii Polski wydanych we Francji w XVIII i XIX wieku. Znajdziemy tu również mało znaną prasę francuskojęzyczną wydawaną w Warszawie w XVIII wieku, świadczącą o wielkiej fascynacji kulturą francuską w Polsce doby Oświecenia, a także liczne zbiory dokumentujące rolę i legendę Napoleona Bonapartego w historii i kulturze Polski oraz wyraz, jaki znalazły one w sztuce i literaturze. Wielka Emigracja stanowi niezwykle ważne zjawisko w historii Polski i jej relacjach z Francją, któremu poświęcona jest obszerna część zbiorów. Zostanie ona znacznie uzupełniona, gdy do projektu dołączy Biblioteka Polska w Paryżu. Kolejne zagadnienia to udział Polaków w Komunie Paryskiej, emigracja zarobkowa na początku XX wieku, okres I wojny światowej i kwestia odzyskania niepodległości, a także prasa podziemna wydawana przez polski ruch oporu we Francji podczas II wojny światowej. Omawiany blok tematyczny zamyka wizyta prezydenta Francji Charles'a de Gaulle'a w Polsce w 1967 roku. Ze względu na ograniczenia wynikające z prawa autorskiego dokumenty dotyczące bardziej współczesnych wydarzeń nie mogą być włączone do tego projektu.

Związki naukowe i kulturalne zostały przedstawione w osobnym bloku tematycznym zatytułowanym „Nauka i sztuka". Chociaż część poświęcona nauce wymaga jeszcze uzupełnienia, już teraz można znaleźć tu sekcję poświęconą Marii Skłodowskiej-Curie, zawierającą róże dokumenty dotyczące dwukrotnej noblistki. Bogate polsko-francuskie związki artystyczne reprezentują liczni polscy artyści związani z Francją. Obok Fryderyka Chopina można odkryć całą plejadę polskich muzyków uczestniczących w życiu muzycznym Paryża w XIX i na początku XX wieku. Paryż przyciągał polskich rytowników (Jan Ziarnko, Jeremiasz Falck) i malarzy już od XVII wieku, a tendencja ta nasiliła się w XIX wieku i była żywa do pierwszej połowy XX wieku. To właśnie wtedy działali w Paryżu m.in. kapiści (członkowie Komitetu Paryskiego) oraz malarze z École de Paris (szkoły paryskiej), z których dziełami można zapoznać się dzięki współpracy z Muzeum Narodowym w Warszawie. Szczególne miejsce zajmuje Jean-Pierre Norblin de la Gourdaine, malarz i rytownik francuskiego pochodzenia, jeden z najważniejszych artystów działających w Polsce na przełomie XVIII i XIX wieku. Sekcja poświęcona polskim fotografom działającym we Francji w XIX wieku ukazuje mniej znany aspekt polsko-francuskich związków artystycznych, choć wielu z nich trwale wpisało się w historię francuskiej fotografii. Jedna z ostatnich sekcji włączonych do biblioteki cyfrowej Francja-Polska zadedykowana została artystom rzemieślnikom, jednym z nich jest Antoni Cierplikowski, znany jako Antoine de Paris, który na początku XX wieku zrewolucjonizował sztukę fryzjerską i zrobił oszałamiającą karierę międzynarodową.

W części poświęconej literaturze znajdziemy sekcje dedykowane wielkim romantykom, polskim autorom piszącym po francusku, tłumaczeniom literatury francuskiej na język polski oraz literatury polskiej na język francuski. Dzięki współpracy ze Stowarzyszeniem Instytut Literacki Kultura dostępne są tu również periodyki: miesięcznik „Kultura" oraz „Zeszyty Historyczne". W listopadzie 2024 roku dołączono część poświęconą Wojciechowi de Biberstein Kazimirskiemu, wybitnemu przedstawicielowi polsko-francuskiej orientalistyki XIX wieku. Na zakończenie można zapoznać się z obrazem Polski i Polaków w literaturze francuskiej oraz Francji i Francuzów w literaturze polskiej.

Nie jest to projekt zamknięty, twórcy planują rozwinięcie istniejących kolekcji oraz stworzenie nowych.

Zasięg i statystyki odwiedzin

Biblioteka cyfrowa Francja-Polska została stworzona z myślą o szerokim gronie odbiorców, od uczniów szkół średnich po naukowców. Jest aktywnie promowana poprzez blogi tematyczne, prezentacje podczas wydarzeń kulturalnych i naukowych oraz współpracę z innymi bibliotekami. Dzięki tym działaniom liczba odwiedzin nieustannie rośnie. Poniższe zestawienie liczby odwiedzin pokazuje, że korzystają z niej użytkownicy nie tylko z Francji i Polski, ale także z wielu państw Europy Zachodniej oraz Stanów Zjednoczonych, choć najwięcej połączeń pochodzi oczywiście z dwóch pierwszych krajów. Ponadto, statystyki pokazują, że w ostatnich latach większość połączeń pochodzi z Francji, podczas gdy na początku dominowały połączenia z Polski.

Znaczenie dla promocji Polski 

Biblioteka cyfrowa Francja-Polska to nie tylko narzędzie służące promocji polskiej historii i kultury, ale także most łączący dwa narody poprzez wspólne dziedzictwo. Umożliwia zaprezentowanie bogactwa polsko-francuskich relacji i może inspirować użytkowników do odkrywania historii. Miejmy nadzieje, że dzięki temu projektowi Polska silniej zaznaczy swoją obecność na międzynarodowej arenie dziedzictwa kulturowego.